Odcinek sześćdziesiąty dziewiąty podcastu Ortopedia  – Moja Pasja!

Nie taka proteza kolana straszna

Proteza kolana budzi strach – większość pacjentów wyobraża sobie, że trzeba wymienić pół nogi. Prawda wygląda zupełnie inaczej. W tym odcinku wyjaśniam, że wymieniamy jedynie zniszczone powierzchnie stawowe, a większość tkanek miękkich, więzadeł i przyczepów mięśniowych zostaje nienaruszona.

Opowiadam też o rodzajach protez, bólu i przebiegu operacji, realnych czasach powrotu do sprawności oraz o tym, dlaczego nie warto czekać z zabiegiem „do ostatniej chwili” – szczególnie u młodszych, aktywnych pacjentów.

⏱️ ZNACZNIKI CZASOWE:
00:00 Wprowadzenie
01:20 Skąd bierze się strach przed protezą
02:43 Kiedy kolano kwalifikuje się do protezy
05:10 Co tak naprawdę wymieniamy podczas operacji
06:47 Rodzaje protez i wybór implantu
08:52 Ból i przebieg operacji
09:50 Rekonwalescencja – czego się spodziewać
11:56 Na ile lat wystarczy implant
13:30 Życie z endoprotezą – sport i aktywność
14:20 Podsumowanie

Linki:

• Kanał YouTube  Michał Drwięga

Ortopedia Moja Pasja  – podcast w formie audio i wideo

Podcast udostępniam na wszelakich aplikacjach podcastowych typu iTunes (i wszystich które korzystają z katalogu iTunes) oraz Spotify, Google Podcast, Stitcher, iHeart Radio, Android

Oglądając wideo  zasubskrybuj proszę kanał na YouTube oraz kliknij symbol dzwoneczka, dzięki temu otrzymasz powiadomienie, gdy opublikuję nowy film.

A jeśli wolisz czytać to śmiało przewijaj w dół lub pobierz tekst w wersji PDF

Transkrypcja

Również w wersji  PDF

Nie taka proteza kolana straszna. Co naprawdę dzieje się podczas operacji?

„Panie doktorze, ale ja nie chcę protezy – to chyba znaczy, że trzeba wymienić pół nogi?”

Słyszę to coraz częściej. Do gabinetu trafia coraz więcej pacjentów ze zniszczonym stawem kolanowym, dla których proteza to jedyne sensowne rozwiązanie. Problem w tym, że większość z nich jest przerażona na samą myśl o zabiegu. Wyobrażają sobie coś drastycznego. Tymczasem rzeczywistość wygląda zupełnie inaczej – i o tym chcę dziś opowiedzieć.

Dlaczego pacjenci boją się protezy kolana?

Skąd bierze się mit „wymiany pół nogi”

Strach przed protezą stawu kolanowego często wynika z niewiedzy i przestarzałych wyobrażeń. Wielu pacjentów kojarzy ten zabieg z opowieściami sprzed lat, gdy technologia i techniki operacyjne były znacznie mniej precyzyjne. W efekcie powstał mit, że proteza oznacza usunięcie dużej części kończyny i zastąpienie jej metalowym implantem.

To nieprawda. I to dość istotna nieprawda.

Realny obraz operacji vs wyobrażenia pacjentów

Podczas endoprotezoplastyki kolana nie usuwa się całego kolana i połowy nogi. Operacja polega na precyzyjnym docięciu zniszczonych powierzchni stawowych i zastąpieniu ich implantami, które odtwarzają naturalny kształt i funkcję stawu.

To fundamentalna różnica między wyobrażeniem pacjentów a tym, co faktycznie dzieje się na sali operacyjnej.

Kiedy kolano kwalifikuje się do protezy?

Jak wygląda zniszczony staw kolanowy

Staw kolanowy kwalifikujący się do protezy to najczęściej efekt zaawansowanej choroby zwyrodnieniowej. Chrząstka stawowa, która w zdrowym stawie amortyzuje ruch i umożliwia płynne przesuwanie się kości względem siebie, jest już praktycznie całkowicie starta. Kości zaczynają się o siebie bezpośrednio trzeć, co powoduje silny ból i znaczne ograniczenie ruchomości.

Objawy, które wskazują na konieczność endoprotezoplastyki

Do typowych sygnałów należą: przewlekły ból nasilający się podczas chodzenia i w nocy, sztywność stawu utrudniająca codzienne funkcjonowanie, widoczne zniekształcenie kolana oraz znaczące ograniczenie zakresu ruchu. Gdy te objawy zaczynają istotnie wpływać na jakość życia, warto rozważyć konsultację ortopedyczną.

Gdy leczenie zachowawcze i zabiegowe przestaje wystarczać

Zanim zaproponuję pacjentowi protezę, zawsze sprawdzam, czy wyczerpane zostały wcześniejsze etapy leczenia. I nie mówię tu tylko o metodach zachowawczych – fizjoterapii, iniekcjach dostawowych, lekach przeciwbólowych czy redukcji masy ciała.

Mówię o możliwościach leczenia zabiegowego z zachowaniem własnego stawu. Artroskopia, naprawy uszkodzonych chrząstek, osteotomie korekcyjne – to wszystko potrafi znacząco odciążyć staw i opóźnić konieczność wymiany, ale metody te można stosować do pewnego stopnia uszkodzenia stawu.

Proteza to rozwiązanie ostateczne. Wprowadzam je wtedy, gdy wszystkie wcześniejsze metody – zarówno zachowawcze, jak i zabiegowe – przestały przynosić efekty, a ból i ograniczenie ruchomości znacząco obniżają komfort życia.

Co tak naprawdę wymieniamy podczas operacji?

Powierzchnie stawowe, nie całe kolano.

Kluczowe jest zrozumienie jednej rzeczy: podczas operacji nie wymieniamy kolana z połową kości udowej i piszczelowej. Wymieniamy jedynie powierzchnie stawowe – zniszczone zakończenia kości, które tworzą staw kolanowy. To właśnie te powierzchnie uległy degeneracji i to one odpowiadają za ból i ograniczenie ruchomości.

Ile kości faktycznie się ścina

Warstwa kości usuwana podczas zabiegu jest stosunkowo niewielka – to zazwyczaj kilka do kilkunastu milimetrów na każdej z powierzchni stawowych. Struktura i długość kończyny pozostają zachowane.

Co ważne – operacja nie narusza większości struktur otaczających staw. Prawie wszystkie tkanki miękkie, większość więzadeł oraz wszystkie przyczepy mięśniowe pozostają na swoim miejscu. Dzięki temu kolano po operacji wygląda i funkcjonuje praktycznie identycznie jak zdrowe. Z zewnątrz nikt się nie zorientuje, że w środku pracuje już implant.

Jak działają „nakładki” odtwarzające kształt stawu

Implanty stosowane w endoprotezoplastyce kolana można porównać do precyzyjnych „nakładek”, które odtwarzają naturalny, anatomiczny kształt zakończeń kości. Komponenty te wykonane są z metalu – najczęściej stopów tytanu lub chromu-kobaltu pomiędzy którymi znajduje wkładka z polietylenu. Wszystko to tworzy nowe, gładkie powierzchnie stawowe, które umożliwiają płynny ruch bez bólu.

Rodzaje protez – nie każda proteza to to samo

Warto wiedzieć, że proteza protezie nierówna.

Jeśli zniszczeniu uległa tylko część kolana, możliwa jest proteza jednoprzedziałowa – wymieniamy wtedy tylko uszkodzony fragment stawu, pozostawiając zdrowe struktury nietknięte. Gdy zniszczenie obejmuje większy obszar, konieczna jest proteza dwuprzedziałowa, czyli całkowita, obejmująca wszystkie powierzchnie stawowe.

Wybór zależy wyłącznie od stopnia i lokalizacji zniszczenia stawu. Im mniejszy zakres wymiany, tym mniej inwazyjny zabieg i zwykle szybszy powrót do sprawności.

Jak wybiera się konkretny implant?

Pacjenci często pytają, czy jedna firma produkuje „lepsze” protezy od drugiej.

Odpowiedź jest prostsza, niż mogłoby się wydawać: na rynku nie ma złych protez. Implanty, które nie spełniają odpowiednich standardów, po prostu nie są dopuszczane do użytku, a te ze słabszymi wynikami są niechętnie stosowane przez lekarzy i same znikają z oferty.

Dostępne na rynku mają porównywalne parametry, choć różnią się koncepcją działania. To jednak wiedza stricte specjalistyczna – mało istotna z perspektywy pacjenta. O wyborze konkretnego implantu decyduje lekarz, opierając się przede wszystkim na własnym doświadczeniu w stosowaniu danej protezy oraz znajomości jej instrumentarium operacyjnego. Warto pamiętać, że nowy model protezy nie zawsze musi być lepszy. Ja osobiście lubię implanty, które nie są najnowsze a wciąż cieszą się popularnością. Jeśli coś jest stosowane od 20-25 lat i pacjenci nie wracają po wymianę, to oznacza, że implant się sprawdza. Nie wiemy natomiast jaka będzie przeżywalność protez stosowanych od 5 lat.

Ból i przebieg operacji

Czy operacja boli?

Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu – podpajęczynówkowym lub ogólnym – dzięki czemu pacjent podczas operacji nic nie czuje. Po zabiegu ból jest zjawiskiem naturalnym, ale skutecznie kontrolowanym za pomocą nowoczesnych leków przeciwbólowych.

Ile trwa zabieg

Sama operacja wymiany stawu kolanowego trwa zazwyczaj od 60 do 120 minut, w zależności od stopnia skomplikowania przypadku i zastosowanej techniki operacyjnej.

Ile dni w szpitalu

Standardowy pobyt na oddziale ortopedii wynosi zazwyczaj 3 noce po operacji. Czasem może się wydłużyć, jeśli pacjent gorzej znosi rekonwalescencję lub ból utrzymuje się dłużej niż zwykle.

Po tym czasie pacjent ma również możliwość skorzystania z pobytu rehabilitacyjnego w naszym hotelu klinicznym – zazwyczaj przez około 2 tygodnie, choć czas ten można wydłużyć w zależności od potrzeb. Taki pobyt zapewnia intensywną, codzienną opiekę fizjoterapeutyczną, dzięki czemu pacjent znacznie szybciej wraca do sprawności.

Rekonwalescencja i rehabilitacja

Kiedy pierwsze kroki?

Pionizacja pacjenta – czyli pierwsze kroki wykonywane z asekuracją fizjoterapeuty i przy pomocy kul – odbywa się zazwyczaj już w pierwszej dobie po operacji. To kluczowy element nowoczesnego podejścia do rekonwalescencji. Wczesne uruchomienie pacjenta znacząco przyspiesza powrót do sprawności.

Jak długo trwa powrót do sprawności

Chodzenie o kulach trwa zazwyczaj od 4 do 6 tygodni. Pełna rehabilitacja i powrót do normalnej aktywności życiowej zajmuje natomiast od 3 do 6 miesięcy – w zależności od indywidualnego tempa gojenia, zaangażowania w ćwiczenia oraz stanu ogólnego pacjenta.

Warto też wiedzieć, czego realistycznie oczekiwać pod kątem samej ruchomości. Kolano po operacji normalnie się prostuje, natomiast trzeba liczyć się z pewnymi ograniczeniami pełnego zgięcia. Po protezoplastyce pacjent raczej nie będzie w stanie usiąść na piętach. To jedno z niewielu, ale realnych ograniczeń, o których warto wiedzieć jeszcze przed zabiegiem.

Kiedy powrót za kierownicę

W większości przypadków prowadzenie samochodu jest możliwe po około 6-8 tygodniach od zabiegu. Dokładny czas zależy między innymi od tego, które kolano było operowane – prawe czy lewe – ponieważ wpływa to na możliwość bezpiecznej obsługi pedałów.

Życie z endoprotezą

Na ile lat wystarczy implant

Nowoczesne endoprotezy, przy właściwym użytkowaniu i utrzymaniu odpowiedniej masy ciała, służą średnio 20 lat, a nierzadko znacznie dłużej. Trwałość implantu zależy w dużej mierze od stylu życia pacjenta i przestrzegania zaleceń dotyczących obciążania stawu.

Wokół tego tematu narosło jednak sporo mitów. Wielu pacjentów słyszało, że z protezą trzeba czekać jak najdłużej – najlepiej do sytuacji, w której implant „wystarczy już do końca życia”. U pacjentów po 70. roku życia rzeczywiście nikt się nad tym specjalnie nie zastanawia – wiek i przewidywana długość życia naturalnie wpisują się w żywotność implantów.

Problem pojawia się, gdy tę zasadę próbuje się mechanicznie stosować do młodszych pacjentów. Jeśli ktoś ma 45 lat i całkowicie zniszczone kolano, wyczerpał już wszystkie inne możliwości leczenia, cierpi, nie może normalnie chodzić, a wciąż chciałby prowadzić aktywne życie – nie ma sensu kazać mu czekać kolejne lata w bólu. W takiej sytuacji należy wymienić staw, nauczyć pacjenta odpowiedniego użytkowania implantu i pozwolić mu cieszyć się życiem. W razie potrzeby, po latach, zawsze istnieje możliwość wymiany rewizyjnej.

Jeden z profesorów, z którymi miałem okazję współpracować, ujął to bardzo trafnie: „Protezę należy założyć, kiedy stan stawu odbiera pacjentowi radość życia”. To zdanie towarzyszy mi w gabinecie do dziś i dobrze oddaje filozofię, którą się kieruję. Wiek to tylko jeden z wielu czynników, a nie sztywna granica.

Czy można uprawiać sport

Powrót do aktywności fizycznej jest nie tylko możliwy, ale wręcz wskazany – z pewnymi ograniczeniami. Zaleca się sporty nieobciążające nadmiernie stawu, takie jak pływanie, jazda na rowerze czy nordic walking. Możliwa jest też rekreacyjna gra w tenisa na mączce.

Czego nie wolno robić po operacji

Przede wszystkim należy unikać biegania oraz sportów wiążących się z dynamicznymi, obciążającymi staw ruchami. Ograniczenia te mają na celu wydłużenie żywotności implantu i zmniejszenie ryzyka jego przedwczesnego zużycia.

Podsumowanie – proteza to nie wyrok, to rozwiązanie

Endoprotezoplastyka stawu kolanowego to zabieg, który dla wielu pacjentów oznacza koniec z bólem i powrót do normalnego, aktywnego życia. Wbrew powszechnym obawom, operacja nie polega na drastycznej ingerencji w kończynę, a jedynie na precyzyjnej wymianie zniszczonych powierzchni stawowych – przy zachowaniu większości tkanek miękkich, więzadeł i przyczepów mięśniowych.

Warto pamiętać, że:

• Operacja jest bezbolesna dzięki znieczuleniu, a ból pooperacyjny jest skutecznie kontrolowany
• Rekonwalescencja rozpoczyna się już w pierwszej dobie po zabiegu
• Nowoczesne implanty służą 15-20 lat i dłużej – a wiek pacjenta to nie sztywna granica, tylko jeden z wielu czynników decyzyjnych
• Powrót do aktywności fizycznej, w tym rekreacyjnego sportu, jest w pełni możliwy

Decyzja o endoprotezoplastyce nie powinna być odkładana ze strachu przed nieznanym. Warto porozmawiać z lekarzem, rozwiać wątpliwości i podjąć świadomą decyzję o leczeniu – zanim zniszczony staw odbierze radość życia na dłużej, niż to konieczne.

Czekam również na opinie w serwisie iTunes i z góry za nie dziękuję.

Pozdrawiam i do usłyszenia!